Versterking autonomie universiteiten

De regering moet in onderzoek naar academische vrijheid kijken naar de autonomie van universiteiten en hogescholen. De minister mag nu namelijk nog te veel invloed uitoefenen op deze instellingen. Academische vrijheid is essentieel om onderzoek in alle vrijheid uit te kunnen voeren.

Motie van de leden Abdi en Rooderkerk over in het brede onderzoek naar academische vrijheid institutionele autonomie meenemen als factor van belang

De kamer, constaterende dat de leden van de raad van toezicht van universiteiten door de Minister van OCW worden benoemd, geschorst en ontslagen, en dat de Minister de raad van toezicht van hogescholen een aanwijzing kan geven; constaterende dat het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalde dat academische vrijheid ruim moet worden opgevat, in de zin dat die ook een «institutionele en organisatorische» dimensie heeft en de autonomie van hogeronderwijsinstellingen een voorwaarde is om individuele wetenschappers hun onderzoek in vrijheid te laten uitvoeren; van mening dat de ministeriële stelselverantwoordelijkheid voor hogescholen en universiteiten niet mag betekenen dat de Minister gemotiveerde invloed kan uitoefenen op hogeronderwijsinstellingen; verzoekt de regering te onderzoeken of het mogelijk is om in het brede onderzoek naar de academische vrijheid (zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 18 december 2025) de institutionele autonomie als factor van belang mee te nemen en de Kamer hierover te informeren.
16 april | GL-PvdA, D66 | Aangenomen: 136–14 |

Stemuitslag

D66VVDGL-PvdAPVVCDAJA21FVDCUDENKPvdDSGPVolt50PLUS
MarkuszBBBSPKeijzer

Verkiezingsprogramma FvD

Stemverwachting: voor (vrij zeker, 80%)

Argumenten voor: De partij streeft naar meer autonomie voor universiteiten, bijvoorbeeld door de NWO af te schaffen zodat universiteiten hun eigen onderzoeksprioriteiten kunnen bepalen en financiering rechtstreeks via het Rijk te laten lopen [2]. Het onderzoeken van institutionele autonomie sluit aan bij dit streven om de vrijheid van het hoger onderwijs te versterken [2].

Argumenten tegen: De partij pleit op andere vlakken juist voor meer democratische controle op benoemingen en toezicht, zoals bij de Raad van State [3] en de NPO [4][1]. Omdat de motie de invloed van de minister op de raad van toezicht wil beperken, kan de partij dit op gespannen voet vinden staan met hun wens voor democratische controle over instituten.

Bronnen:

  1. "Onafhankelijke Raad van Toezicht voor de NPO We stellen een onafhankelijke Raad van Toezicht in, zodat het bestuur van de publieke omroep democratisch gecontroleerd en evenwichtiger wordt."
  2. "Daarom pleiten wij voor strengere toelatingseisen, het stoppen van output-financiering en het terugbrengen van de Nederlandse taal als voertaal in het academisch onderwijs. Het aantal internationale studenten moet sterk worden beperkt, zodat universiteiten zich in de eerste plaats richten op Nederlandse studenten en cultuur. Ook schaffen we de NWO af, zodat universiteiten rechtstreeks vanuit het Rijk worden gefinancierd en meer pluriformiteit ontstaat in het onderzoek dat hoogleraren kunnen entameren. Tot slot willen we studenten sterker ondersteunen met een hogere basisbeurs en een ruimere OV-kaart. Zo versterken we de kwaliteit, de toegankelijkheid en de vrijheid van ons hoger onderwijs."
  3. "Parlementaire ondervragingscommissie voor rechters We voeren een parlementaire ondervragingscommissie in, naar Amerikaans model, zodat de benoeming van leden van de Hoge Raad en de Raad van State democratisch gecontroleerd wordt."
  4. "Onderzoek naar onafhankelijkheid van de NPO Ombudsman We onderzoeken of de NPO Ombudsman daadwerkelijk onafhankelijk functioneert, zodat klachten over partijdigheid serieus en objectief behandeld worden."