De kamer, constaterende dat RENURE volgens het kabinet kan bijdragen aan het verlichten van de druk op de mestmarkt; constaterende dat in de praktijk vergunningverlening kan vertragen door verschillen in uitvoering en beoordeling tussen decentrale overheden; overwegende dat RENURE bijdraagt aan het sluiten van nutriëntenkringlopen, doordat nutriënten uit mest opnieuw als meststof worden ingezet; overwegende dat vergunningverlening een noodzakelijke stap is richting het reduceren van stikstofemissies en dat uniformiteit en duidelijkheid in vergunningverlening kunnen bijdragen aan snellere realisatie van installaties; verzoekt de regering in overleg te treden met provincies en gemeentes over het beoordelingskader, eventuele knelpunten te identificeren, en de Kamer hierover voor de zomer te informeren.

De kamer, verzoekt de regering meerjarige boomkwekerijgewassen op te nemen als rustgewas onder het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn.

De kamer, overwegende dat de Kamer heeft gevraagd de aanwijzing van de met nutriënten verontreinigde gebieden (NV-gebieden) in te perken door beter rekening te houden met de invloed van fosfaatrijke kwel en met een eventueel beperkte bijdrage van de landbouw (motie-Flach/Grinwis (28 973, nr. 278)), mede op basis van de uitgevoerde landelijke bronnenanalyse door Wageningen Environmental Research (WER); overwegende dat in de motie-Grinwis c.s. (33 037, nr. 631) is verzocht in overleg te gaan met de waterschappen over een heldere en voor ieder navolgbare aanwijzing van de NV- of aandachtsgebieden; verzoekt de regering op de kortst mogelijke termijn het overleg met de waterschappen goed af te ronden en de lijst van NV-gebieden te actualiseren op basis van de criteria in het huidige actieprogramma Nitraatrichtlijn.

De kamer, constaterende dat ondanks diverse inspanningen de afgelopen jaren nog steeds niet volledig duidelijk en zeker is hoe Rijk en provincies de vergunningverlening (Nb-vergunningen) weer op gang brengen én dat vergunningen vervolgens standhouden in de rechtszaal; overwegende dat in het coalitieakkoord en de opdrachtbrief Landbouw, Natuur en Stikstof wel de nodige aandacht is voor emissiereductie en natuurherstel, maar nog weinig voor het weer op gang brengen van de vergunningverlening, behalve dat een nieuwe vergunningsverleningssystematiek gebaseerd op doelvoorschriften wordt aangekondigd; overwegende dat de huidige vergunningenproblematiek niet alleen schadelijk is voor Nederland, maar dat ook kansen worden gemist om stikstofreducerende maatregelen te implementeren; verzoekt de regering om, naast de inzet op emissiereductie en natuurherstel, te komen met een analyse en aanpak om de vergunningverlening in Nederland op zo kort mogelijke termijn weer op gang te brengen, en daarbij onder andere de mogelijkheid te verkennen om te gaan werken met concrete gebiedsplafonds voor stikstofemissies, waarbij ondernemers/initiatiefnemers binnen de hun toebedeelde emissieruimte voor langere termijn rechtszekerheid krijgen, en de Kamer daarover voor de zomer te informeren.

De kamer, constaterende dat de overheid eindelijk heeft erkend dat een wintergarten onder voorwaarden als dierenverblijf kan gelden; overwegende dat ondernemers met een feitelijk identieke situatie nog steeds worden uitgesloten van regelingen enkel door het ontbreken van een specifiek stalcertificaat; van mening dat deze papieren werkelijkheid leidt tot stuitende rechtsongelijkheid en onnodige uitsluiting van boeren; verzoekt de regering om aanvullende, objectieve bewijsmiddelen toe te staan voor de wintergarten, zodat de feitelijke situatie op het bedrijf leidend wordt in plaats van starre, papieren formaliteiten.

De kamer, constaterende dat het coalitieakkoord meer inzet op agrarisch natuurbeheer en tegelijkertijd belang hecht aan «heldere verantwoording voor effectief natuurbeheer» en «hoe dit de meeste winst oplevert voor natuur en water»; overwegende dat de ecologische evaluatie van het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer laat zien dat er nauwelijks vooruitgang wordt geboekt en dat slechts 2,5% van de landbouwgrond wordt ingezet voor «zwaar beheer», terwijl volgens de adviezen minstens 41% nodig is om soorten te behouden; overwegende dat het belangrijk is om belastinggeld van Nederlanders zo doelmatig en effectief mogelijk te besteden; verzoekt de regering de conclusies van de ecologische evaluatie van agrarisch natuurbeheer, waaronder de noodzaak voor meer «zwaar beheer», door te vertalen in beleid, en hierover voor de zomer aan de Kamer terug te koppelen.

De kamer, constaterende dat het kabinet voor de zomer met een maatregelenpakket komt op stikstof; overwegende dat de natuuropgaven in het landelijk gebied breder zijn dan stikstof alleen, en ook gaan over water, klimaat, biodiversiteit, dierenwelzijn en zoönosen; verzoekt de regering om deze opgaven in samenhang te bezien en voor de zomer een op de hierboven genoemde onderdelen doorgerekend pakket met de Kamer te delen.

De kamer, constaterende dat er wettelijke stikstofdoelen zijn voor 2030; overwegende dat uitstel van doelen en maatregelen leidt tot verdere achteruitgang van natuur en Nederland op het stikstofslot laat; overwegende dat tijdige en juridisch houdbare stikstofborging noodzakelijk is voor zowel natuurherstel als perspectief op vergunningverlening; verzoekt de regering een maatregelenpakket op te stellen waarmee de 2030-doelen worden gehaald, en de effectiviteit van de maatregelen juridisch te borgen.

De kamer, constaterende dat stikstofreductie in het huidige beleid vaak wordt gepresenteerd als noodzakelijke voorwaarde voor natuurherstel; constaterende dat volgens gegevens van het Compendium voor de Leefomgeving de Nederlandse stikstofemissies sinds 1990 zijn gehalveerd, maar dat door veel partijen nog steeds wordt gezegd dat de natuur verder achteruit zou gaan; overwegende dat vermindering van stikstofdepositie op zichzelf dus geen oplossing is voor herstel van natuurkwaliteit; spreekt uit dat stikstofreductie niet gelijkgesteld kan worden aan natuurherstel en dat de staat en ontwikkeling van natuurgebieden primair beoordeeld moeten worden op hun feitelijke ecologische kwaliteit en het gevoerde natuurbeheer.

De kamer, constaterende dat in het coalitieakkoord is opgenomen dat vóór de zomer afspraken worden gemaakt over generieke stikstofreductiemaatregelen; constaterende dat tijdens het debat over de regeringsverklaring is aangegeven dat generieke stikstofreductie onder meer kan plaatsvinden via afroming, grondgebondenheid en vrijwillige beëindiging; constaterende dat generieke maatregelen grote onzekerheid veroorzaken voor boeren en tuinders, met name voor ondernemers die momenteel niet volledig grondgebonden zijn en dat ook niet op korte termijn kunnen worden; overwegende dat generieke kortingen op productierechten of dieraantallen grote economische gevolgen kunnen hebben voor individuele bedrijven en afbreuk doen aan de inzet op doelsturing en maatwerk; verzoekt de regering bij de uitwerking van generieke reductiemaatregelen niet te kiezen voor generieke kortingen op productierechten of dieraantallen, ook niet voor bedrijven die momenteel niet grondgebonden zijn.

De kamer, constaterende dat de Landelijke vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Vbr) bedoeld is om stikstofreductie te realiseren en bij te dragen aan natuurherstel; constaterende dat het risico bestaat dat via deze regeling relatief dure en moderne veehouderijbedrijven worden opgekocht die per bestede euro relatief weinig stikstofreductie en natuurwinst opleveren; overwegende dat publieke middelen doelmatig en effectief moeten worden ingezet, zodat met het beschikbaar gestelde budget de maximaal mogelijke stikstofreductie wordt gerealiseerd; overwegende dat een groot deel van de bedrijven met hoge emissies die overwegen te stoppen al zijn gestopt middels eerdere beëindigingsregelingen; overwegende dat juist in gebieden rond zwaar overbelaste Natura 2000gebieden, zoals de Veluwe en de Peel, substantiële stikstofreductie noodzakelijk is; verzoekt de regering de Landelijke vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocaties zodanig vorm te geven dat bij de toekenning van middelen nadrukkelijk wordt gestuurd op maximale stikstofreductie en natuurwinst door prioriteit te geven aan bedrijven die een relatief grote bijdrage leveren aan stikstofdepositie op overbelaste Natura 2000-gebieden.

De kamer, constaterende dat de Minister de vrijwillige beëindigingsregeling al voor prenotificatie aan de Europese Commissie aanbiedt voordat de Tweede Kamer hier inhoudelijk over heeft kunnen debatteren; van mening dat dit de budgettaire en beleidsmatige regelruimte van het parlement feitelijk aan banden legt; verzoekt de regering om vanaf nu pas over te gaan tot notificatie van beëindigingsregelingen bij de Europese Commissie nadat de Kamer formeel heeft ingestemd met de kaders en de doelmatigheid van een regeling.

De kamer, constaterende dat de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur in het rapport Grond voor verbetering heeft geadviseerd om grondtransacties te toetsen op hun bijdrage aan het oplossen van maatschappelijke opgaven; verzoekt de regering bij grondtransacties te toetsen op de mate waarin ze bijdragen aan onder andere dierwaardigheid, en daarover aan de Kamer te rapporteren.

De kamer, constaterende dat beëindigingsregelingen in de veehouderij kunnen leiden tot veranderingen in landgebruik en mogelijk tot een afname van het areaal blijvend grasland; constaterende dat blijvend grasland een belangrijke bijdrage levert aan onder andere bodemkwaliteit, waterkwaliteit en biodiversiteit; overwegende dat agrariërs in verschillende regio’s werken met rotatieteelten waarbij grasland en andere gewassen elkaar afwisselen; overwegende dat het beperken van de mogelijkheid om grasland te scheuren of om te zetten deze teeltrotaties kan bemoeilijken en daarmee ook gevolgen kan hebben voor de waarde en het gebruik van landbouwgrond; overwegende dat het onwenselijk is wanneer boeren eerst worden gestimuleerd of gedwongen hun veehouderij te beëindigen en vervolgens geconfronteerd worden met nieuwe beperkingen op het gebruik van hun landbouwgrond; verzoekt de regering bij eventuele afname van het areaal blijvend grasland in te zetten op stimulering en beloning van het behoud van blijvend grasland, en daarbij te voorkomen dat dwingende beperkingen op het scheuren of omzetten van grasland worden opgelegd.

De kamer, constaterende dat agrarische bedrijven niet alleen voedsel produceren, maar ook bijdragen aan natuurbeheer, recreatie, zorg, educatie en sociale binding op het platteland; constaterende dat duizenden boerenbedrijven agrarisch natuurbeheer uitvoeren, recreatieve activiteiten aanbieden of een zorgfunctie of educatieve functie vervullen; overwegende dat het verdwijnen van agrarische bedrijven daarom niet alleen economische gevolgen heeft, maar ook een enorm effect heeft op de leefbaarheid, sociale samenhang en voorzieningen op het platteland; overwegende dat deze bredere maatschappelijke functies van boerenbedrijven momenteel nauwelijks in beeld worden gebracht bij beleid rondom beëindigingsregelingen; verzoekt de regering in beeld te brengen welke maatschappelijke functies agrarische bedrijven vervullen naast voedselproductie en economische waarde, waaronder natuurbeheer, zorg, recreatie, educatie en sociale binding op het platteland, en bij verdere beëindigingsregelingen ook de gevolgen voor deze maatschappelijke functies en de leefbaarheid van het platteland mee te wegen.

De kamer, overwegende dat bijzondere opsporingsambtenaren (boa’s) een belangrijke rol vervullen in toezicht en handhaving in het buitengebied en in toenemende mate te maken hebben met ondermijnende criminaliteit, overlast en handhavingsvraagstukken; overwegende dat groene boa’s nu onvoldoende toegang hebben tot informatiesystemen om hun werkzaamheden effectief en veilig uit te voeren; verzoekt de regering te onderzoeken op welke wijze de informatiepositie en daarmee de effectiviteit van groene boa’s kan worden versterkt, bijvoorbeeld door: – betere toegang tot relevante informatiesystemen en registers; – verbeterde gegevensuitwisseling en samenwerking met politie, onder meer via de Basisvoorziening Handhaving van de politie; – het kunnen uitvoeren van recidive- en/of antecedentenchecks; en op basis hiervan concrete voorstellen aan de Kamer voor te leggen.

De kamer, constaterende dat in het Natura 2000-gebied Engbertsdijksvenen wordt ingezet op ontwikkeling van het habitattype hoogveen, terwijl in het gebied momenteel voornamelijk sprake is van zogenoemd herstellend hoogveen; constaterende dat de ontwikkeling van actief hoogveen een proces van honderden jaren is en dat er discussie bestaat over de vraag of deze ontwikkeling in dit gebied hydrologisch en ecologisch überhaupt haalbaar is; overwegende dat de maatregelen die nodig zijn om deze natuurdoelen te realiseren grote gevolgen hebben voor de omgeving, waaronder hogere waterstanden en beperkingen voor bedrijven waardoor de samenleving onder grote druk komt te staan, met grote sociaaleconomische gevolgen; overwegende dat zulke keuzes in Nederland op dit moment honderden miljoenen euro’s aan belastinggeld kosten; verzoekt de regering te laten onderzoeken: – of de ontwikkelingen van actief hoogveen in de Engbertsdijksvenen ecologisch en hydrologisch daadwerkelijk haalbaar is; – welke overwegingen en aannames ten grondslag liggen aan de keuze om dit gebied zo te veranderen en daarbij specifiek te kijken of Staatsbosbeheer mogelijk financieel gewin kan hebben bij het instellen van nieuwe natuurdoelen zodat zij meer subsidie krijgen; – of de gekozen natuurdoelen opwegen tegen de extreme gevolgen voor bewoners en ondernemers in en rondom het gebied; verzoekt de regering tevens te onderzoeken of natuurbeheerders bij Natura 2000-gebieden vaker sturen op zwaardere of nieuwe natuurdoelen dan de feitelijk aanwezige natuurtypen, en wat daarvan de financiële en maatschappelijke consequenties zijn, kst-29659-164 ISSN 0921 - 7371 ’s-Gravenhage 2026 Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 659, nr. 164 1.

De kamer, constaterende dat terreinbeherende organisaties zoals Staatsbosbeheer en andere TBO’s grote delen van het Nederlandse landelijk gebied beheren; overwegende dat in het coalitieakkoord is afgesproken dat natuurbeleid meer in samenhang met landbouw en regionale ontwikkeling moet worden vormgegeven; verzoekt de regering te borgen dat Staatsbosbeheer bij het beheer van natuurgebieden structureel samenwerkt met agrariërs en regionale partijen, en de Kamer over de manier van borging voor de zomer te informeren.

De kamer, constaterende dat sommige gemeenten meer sociale huur willen bouwen dan het landelijke minimum en dat dit juist kan bijdragen aan het oplossen van de wooncrisis; overwegende dat gemeenten die meer sociale huur willen bouwen daarin niet belemmerd of ontmoedigd moeten worden; verzoekt de regering te waarborgen dat gemeenten die meer sociale huurwoningen realiseren dan het landelijke minimum niet worden gesanctioneerd of financieel worden benadeeld.

De kamer, constaterende dat er een groot tekort is aan betaalbare huurwoningen en wachttijden voor sociale huur in veel gemeenten jarenlang zijn; overwegende dat in een periode van woningnood het aantal en aandeel sociale huurwoningen niet verder mag afnemen; verzoekt de regering te waarborgen dat het aantal en het aandeel sociale huurwoningen niet afneemt en maatregelen te treffen om te voorkomen dat verkoop of sloop zonder voldoende vervangende nieuwbouw leidt tot een verdere afname van de sociale woningvoorraad.